3 . دوره نوسنگى Neolithque - كه از حدود 6000 سال ق . م آغاز شده و آثارش بيشتر شامل سنگ‌هاى صيقل‌خورده مىگردد . انسان‌ها نيز به صورت گروهى و طايفه‌اى در دشت هاى حاصلخيز به زندگى كشاورزى و دامدارى مىپرداختند . 4 . دوره مس - حدود 5000 تا 3000 ق . م كه آثار بجا مانده از اين عصر شامل سنگ ، مس و سفال‌هاى منقوش با اشكال هندسى و تصاوير متعدد مىشود . بعلاوه زندگى دهكده نشينى و روش پيشرفته‌تر كشاورزى ، دامدارى و شكل‌گيرى بافندگى محصول اين دوره مىباشد . 5 . دوره مفرغ - با كشف مفرغ ، يعنى مخلوط دو فلز مس و قلع آغاز گرديد . اين دوره مصادف است با هزاره دوم ق . م و آمدن آريايىها به فلات ايران . 6 . دوره آهن - از حدود 15 قرن ق . م آغاز مىگردد . آثار اين دوره از محدوده تمدن‌هاى اوليه منطقه لرستان بدست آمده و شامل اشياء متنوع با اشكال حيوانات مهيب و موجودات اساطيرى مىشود . 6 در منطقه گرگان قبور و اشياء درون آن‌ها از چند مكان مثل تورنگ‌تپه ، شاه‌تپه ، ياريم‌تپه ، آق‌قبر و . . . بدست آمده كه مربوط به همين دوران مفرغ و مخصوصا آهن هستند . در اين مورد در صفحات بعد توضيحات را به همراه تصاوير ارائه داده‌ايم . با توجه به شرحى كه درباره اين دوران‌ها داده شد ، اينك به معرفى مهمترين زيستگاه هاى باستانى و مراكز تجمع انسانى بر روى فلات ايران مىپردازيم . در اين بين به اعتقادات و آيين‌هاى آنان در مورد دفن مردگان و نيز معمارى آرامگاهىشان هم پرداخته خواهد شد . اما نخست به معرفى تعدادى از غارهاى باستانى و تاريخى منطقه گرگان مىپردازيم .